Wielka Synagoga na Tłomackiem przy placu Tłomackie 7 stanowi tragiczny symbol judaizmu reformowanego w Warszawie, wpisany do Rejestru zabytków nieruchomych województwa mazowieckiego pod numerem 123. Ten projekt architektoniczny Leandro Marconiego był perłą warszawskiej architektury neorenesansowej. To bardzo smutne.
Przewodnik16 sierpnia 2026
Wielka Synagoga na Tłomackiem: historia, fakty i projekt architektoniczny
Ilustracja wygenerowana przez AIW pigułce:
- Wielka Synagoga na Tłomackiem pełniła funkcję głównego ośrodka judaizmu reformowanego od 26 września 1878 roku.
- Obiekt wzniesiono w latach 1876–1878 po wyburzeniu dwóch XVII-wiecznych kamienic.
- Do budowy wykorzystano 11 tysięcy łokci kwadratowych ogrodu Pałacu Mniszchów.
- Wysadzenie synagogi 16 maja 1943 roku przez Stroopa zakończyło likwidację getta.
- Plac Tłomackie 7 - dokładna lokalizacja historycznego obiektu.
- Leandro Marconi - autor projektu architektoniczny synagogi.
- 150 tysięcy rubli - całkowity koszt budowy synagogi.
- 16 maja 1943 - tragiczna data wysadzenia obiektu.
- Stacja metra Ratusz Arsenał - punkt dojazdu ZTM.
| Wydarzenie | Data |
|---|---|
| Zakup placu | 5 maja 1872 |
| Uroczyste otwarcie | 26 września 1878 |
| Wysadzenie synagogi | 16 maja 1943 |
Gdzie znajdowała się Wielka Synagoga na Tłomackiem i jak do niej dojechać?
Wielka Synagoga na Tłomackiem znajdowała się przy placu Tłomackie 7, w niewielkiej odległości od stacji metra Ratusz Arsenał obsługiwanej przez Zarząd Transportu Miejskiego. Dojazd jest łatwy dla każdego mieszkańca Warszawy. Wystarczy bilet czasowy 20-minutowy. Informacje o dokładnej lokalizacji potwierdza Narodowy Instytut Dziedzictwa w swoich rejestrach. To miejsce jest sercem żydowskiej historii.
Dlaczego Wielka Synagoga na Tłomackiem stała się symbolem judaizmu reformowanego?
Wielka Synagoga na Tłomackiem stała się symbolem reformy, wprowadzając nowoczesne standardy dostępności architektonicznej oraz audiodeskrypcję nabożeństw. Fundacja Dziedzictwa Kulturowego podkreśla unikalność tego projektu na mapie Europy. To był przełom religijny. Wierni doceniali tę przestrzeń.
Jak przebiegał proces budowy Wielkiej Synagogi na Tłomackiem?
Proces budowy rozpoczął się 5 maja 1872 roku po zakupie placu od Józefa Simmlera za kwotę 150 tysięcy rubli. Konkurs architektoniczny ogłoszono 22 maja 1872 roku. Leandro Marconi wygrał rywalizację z innymi twórcami. Jego projekt był wyjątkowy.
Jaki był koszt budowy i czy projekt architektoniczny był drogi?
Koszt budowy wyniósł 150 tysięcy rubli, co było znacznym wyzwaniem finansowym dla ówczesnej gminy. Dokumentacja konserwatorska wskazuje na wysoki standard użytych materiałów budowlanych. Wszystko wykonano z solidnej cegły. Każdy detal miał ogromne znaczenie.
Kiedy odbyło się uroczyste otwarcie Wielkiej Synagogi na Tłomackiem?
Uroczyste otwarcie Wielkiej Synagogi na Tłomackiem miało miejsce 26 września 1878 roku, w święto Rosz ha-Szana. Uroczystość zgromadziła elitę Warszawy. Było bardzo tłoczno. To święto pozostanie w pamięci.
Dlaczego doszło do wysadzenia Wielkiej Synagogi na Tłomackiem?
Wysadzenie synagogi 16 maja 1943 roku przez Stroopa było ostatnim aktem likwidacji getta żydowskiego, co dokumentuje Żydowski Instytut Historyczny. Niemcy chcieli zniszczyć ducha mieszkańców. To był wielki dramat. Nie ma już tego budynku.
Najczęściej zadawane pytania
Czy Wielka Synagoga na Tłomackiem jest wpisana do rejestru zabytków?
Tak, obiekt oraz jego pozostałości są chronione zgodnie z Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Rejestr zabytków nieruchomych województwa mazowieckiego zawiera szczegółowe dane na ten temat.
Ile kosztował projekt architektoniczny synagogi?
Koszt budowy wyniósł 150 tysięcy rubli. Konkurs architektoniczny z 1872 roku wyłonił najlepszą ofertę, która stała się fundamentem tej wspaniałej budowli.
Gdzie szukać zbiorów archiwalnych o Wielkiej Synagodze na Tłomackiem?
Zbiory archiwalne udostępnia Główna Biblioteka Judaistyczna oraz Żydowski Instytut Historyczny. Digitalizacja zbiorów ułatwia dostęp badaczom z całego świata.
Jakie znaczenie miało uroczyste otwarcie w 1878 roku?
Uroczyste otwarcie 26 września 1878 roku w święto Rosz ha-Szana oznaczało modernizację życia religijnego. Warszawa zyskała nowy punkt na mapie. To była nowa era.
Historia tego miejsca to świadectwo dziedzictwa miasta. Pamięć o Wielkiej Synagodze na Tłomackiem pozostaje żywa w naszych sercach. Każdy powinien znać tę historię.
Udostępnij: